Jak wyregulować pręt napinający w gitarze? Ugięcie gryfu bez ryzyka

Regulacja pręta napinającego polega na zmierzeniu ugięcia gryfu przy 7.-8. progu i obróceniu nakrętki pręta o 1/8-1/4 obrotu: zgodnie z ruchem wskazówek zegara, gdy gryf jest za bardzo wklęsły, a przeciwnie, gdy jest za prosty. Kierunek ustalasz, patrząc na nakrętkę na wprost. Po każdym ruchu nastrajasz gitarę, czekasz i mierzysz ponownie.

Pręt napinający służy wyłącznie do ustawienia ugięcia gryfu, a nie wysokości strun. Jeśli nakrętka stawia duży opór albo pręt jest już maksymalnie dokręcony, przerwij pracę. Zerwany pręt oznacza kosztowną naprawę, a zatrzymanie się w porę nic nie kosztuje.

Na czym polega regulacja pręta napinającego?

Regulacja pręta napinającego to zmiana siły, z jaką pręt w gryfie przeciwdziała naciągowi strun. Mocniej dokręcony pręt prostuje gryf, poluzowany pozwala strunom bardziej go wygiąć.

1. Nastrój gitarę do stroju, w którym grasz.
2. Zmierz ugięcie gryfu przy 7.-8. progu.
3. Porównaj wynik z wartością orientacyjną dla Twojego instrumentu.
4. Obróć nakrętkę pręta o 1/8-1/4 obrotu we właściwą stronę.
5. Nastrój gitarę ponownie, odczekaj i powtórz pomiar.

Cała regulacja zajmuje orientacyjnie 15-30 minut, ale drewno potrzebuje czasu, żeby zareagować. Dlatego ostateczny pomiar najlepiej zrobić kilka godzin później albo następnego dnia.

Do czego służy pręt napinający w gryfie?

Pręt napinający to stalowy pręt ukryty wewnątrz gryfu, który równoważy naciąg strun i pozwala ustawić niewielkie, prawidłowe ugięcie gryfu. Bez niego cienki gryf gitary ze strunami stalowymi z czasem wygiąłby się do przodu.

Ugięcie gryfu, nazywane też reliefem, to lekkie wklęśnięcie gryfu pod naciągiem strun. Struna drga po elipsie, najszerzej w środku swojej długości, więc odrobina wklęśnięcia daje jej miejsce i chroni przed brzęczeniem.

W gitarach spotkasz dwa rodzaje prętów. Pręt jednostronny działa tylko przeciw strunom: dokręcony prostuje gryf, a poluzowany jedynie oddaje pole naciągowi strun. Pręt dwustronny potrafi aktywnie wygiąć gryf w obie strony, co ułatwia korektę gryfu wypukłego.

Brzęczenie ma też inne przyczyny niż pręt, np. nierówne progi albo zbyt niskie siodełko mostka. 

Jak zmierzyć ugięcie gryfu?

Ugięcie gryfu mierzysz jako szczelinę między struną a progiem w okolicy 7.-8. progu, gdy struna jest dociśnięta na 1. progu i na progu przy połączeniu gryfu z korpusem. Dzięki temu struna staje się prostą linią odniesienia.

1. Nastrój gitarę i trzymaj ją w pozycji do grania, a nie na płasko.
2. Załóż kapodaster na 1. próg. Kapodaster to zacisk, który dociska wszystkie struny do wybranego progu.
3. Dociśnij najgrubszą strunę palcem na progu, przy którym gryf łączy się z korpusem, zwykle 14.-17.
4. Zmierz szczelinę między spodem struny a wierzchem 7. lub 8. progu szczelinomierzem, czyli zestawem stalowych listków o znanej grubości.
5. Powtórz pomiar na najcieńszej strunie, żeby wykryć ewentualne skręcenie gryfu.

Jeśli wynik na grubej i cienkiej strunie wyraźnie się różni, gryf może być skręcony. Takiej wady prętem nie usuniesz i potrzebna jest ocena w serwisie.

Jak sprawdzić, czy gryf jest prosty, bez szczelinomierza?

Bez szczelinomierza sprawdzisz gryf testem stukania: przy kapodastrze na 1. progu i strunie dociśniętej przy korpusie stuknij strunę nad 7. progiem. Jeśli słyszysz cichy stuk i widzisz minimalny ruch, gryf ma ugięcie. Jeśli struna nie drgnie, gryf jest prosty albo wypukły.

Do zgrubnej oceny wielkości szczeliny posłużą też przedmioty o znanej grubości. Kartka do drukarki ma orientacyjnie ok. 0,1 mm, a wizytówka ok. 0,3 mm. To metoda przybliżona, ale wystarcza, żeby odróżnić gryf prawie prosty od wyraźnie wklęsłego.

W którą stronę kręcić prętem napinającym?

Patrząc na nakrętkę pręta na wprost, obrót zgodnie z ruchem wskazówek zegara dokręca pręt i zmniejsza ugięcie, a obrót przeciwny luzuje pręt i ugięcie zwiększa. Ta zasada działa w zdecydowanej większości gitar, niezależnie od tego, czy nakrętka jest przy główce, czy przy korpusie.

Przed pierwszym ruchem zaznacz położenie klucza, np. kawałkiem taśmy malarskiej na główce. Łatwo wtedy kontrolować, o ile obróciłeś nakrętkę, i w razie potrzeby wrócić do punktu wyjścia.

Gdzie jest nakrętka pręta i jakiego klucza użyć?

Nakrętka pręta znajduje się zwykle na główce pod osłonką, u nasady gryfu przy korpusie albo, w gitarach akustycznych, pod podstrunnicą, z dostępem przez otwór rezonansowy. Rodzaj klucza zależy od producenta i konstrukcji.

• Klucz imbusowy, metryczny lub calowy, to najczęstsze rozwiązanie w gitarach elektrycznych i wielu akustycznych.
• Klucz nasadowy lub oczkowy pasuje do nakrętek sześciokątnych, typowych pod osłonką na główce.
• Pręt zakończony kółkiem z otworami, przy nasadzie gryfu, obracasz wsuniętym w otwór trzpieniem lub małym śrubokrętem.
• Długi klucz imbusowy z wygiętym końcem ułatwia dostęp przez otwór rezonansowy w gitarze akustycznej.

Najbezpieczniej użyć klucza dołączonego do gitary albo dobrać pasujący z kategorii klucze do gitary. Za luźny klucz zaokrągli gniazdo nakrętki, a wtedy dalsza regulacja wymaga serwisu.

Jeśli nakrętka jest przy korpusie i zasłania ją gryf albo maskownica, dostęp wymaga poluzowania strun i często odkręcenia gryfu. To czynność dla osób z doświadczeniem, a przy wątpliwościach lepiej ją zlecić.

Jak wyregulować pręt napinający krok po kroku?

Pręt regulujesz małymi ruchami, z pomiarem po każdym z nich, bo gryf reaguje z opóźnieniem. Pośpiech i duże obroty to główna przyczyna uszkodzeń.

1. Nastrój gitarę i zmierz ugięcie gryfu przy 7.-8. progu.
2. Zdejmij osłonkę nakrętki i dopasuj klucz tak, żeby wchodził do gniazda do końca, bez luzu.
3. Przed dokręcaniem poluzuj struny o mniej więcej ton. Zmniejszysz w ten sposób obciążenie gwintu pręta.
4. Obróć nakrętkę o 1/8 obrotu, maksymalnie o 1/4 obrotu, we właściwym kierunku.
5. Nastrój gitarę ponownie. Jeśli potrzebujesz przypomnienia, zajrzyj do poradnika jak nastroić gitarę.
6. Odczekaj kilkanaście minut, pograj chwilę i zmierz ugięcie od nowa.
7. Powtarzaj kroki 3-6, aż wynik zbliży się do wartości docelowej. Ostateczny pomiar zrób po kilku godzinach lub następnego dnia.
8. Gdy ugięcie jest ustawione, sprawdź akcję strun, a na końcu intonację.

Kolejność ma znaczenie, bo każda zmiana ugięcia przestawia wysokość strun i intonację. Jak ustawić je w następnej kolejności, opisują poradniki jak wyregulować gitarę i ustawić akcję strun oraz jak ustawić menzurę w gitarze.

W pręcie jednostronnym, poluzowanym do zera, nakrętka może się luzować i wydawać metaliczne brzęczenie. Zostaw ją zawsze lekko dociągniętą, tak żeby stawiała niewielki opór.

Czy pręt napinający w basie reguluje się tak samo?

Tak, pręt napinający w basie reguluje się tą samą metodą, ale gryf jest dłuższy, a naciąg strun znacznie większy. Dlatego bas zwykle potrzebuje większego ugięcia niż gitara i wolniej reaguje na obrót nakrętki.

Pomiar wykonujesz tak samo: kapodaster na 1. progu, struna dociśnięta przy korpusie, szczelina w okolicy 7.-9. progu. Niektóre basy pięcio- i sześciostrunowe mają dwa pręty, a wtedy każdy reguluje inną stronę gryfu. Przy dwóch prętach kręć nimi z równym umiarem i mierz zarówno najgrubszą, jak i najcieńszą strunę.

Jakie ugięcie gryfu ustawić?

Dla większości gitar elektrycznych punktem startowym jest ugięcie ok. 0,20–0,30 mm przy 7.–8. progu, a dla basów ok. 0,30-0,50 mm. Wartości w tabeli są orientacyjne i zależą od stylu gry, grubości strun oraz stanu progów.

Grasz mocno kostką albo lubisz wysoką akcję, przesuń się w stronę górnej granicy. Grasz lekko i chcesz najniższej akcji, celuj w dolną granicę, pod warunkiem że progi są równe. Ugięcie ustawiasz raz, a wysokość strun dopracowujesz już mostkiem, co opisuje wpis o tym, jaka powinna być wysokość strun nad 12. progiem.

Pręt warto sprawdzić po zmianie grubości strun lub stroju, przy przejściu z sezonu grzewczego na letni i po przeprowadzce w inny klimat. W takich sytuacjach naciąg albo wilgotność drewna zmieniają ugięcie gryfu.

Kiedy nie kręcić prętem i oddać gitarę do serwisu?

Nie kręć prętem, gdy nakrętka stawia wyraźny opór, gdy pręt jest już dokręcony do końca albo gdy problem nie dotyczy ugięcia gryfu. W tych sytuacjach dalsze kręcenie grozi zerwaniem pręta lub gwintu.

• Nakrętka nie chce się obrócić albo obraca się z dużym oporem i trzaskami.
• Pręt jest dokręcony do końca, a gryf nadal ma za duże ugięcie.
• Gniazdo nakrętki jest zaokrąglone i klucz się w nim ślizga.
• Pomiar na grubej i cienkiej strunie wyraźnie się różni, co sugeruje skręcony gryf.
• Po łącznie ok. jednym obrocie nakrętki nie widać żadnej zmiany ugięcia.
• Gryf ma widoczne pęknięcia, odkleja się podstrunnica albo widać wybrzuszenie nad prętem.
• Dostęp do nakrętki wymaga zdjęcia gryfu, a nie masz w tym doświadczenia.

Zerwanie pręta to poważna naprawa, często wymagająca zdjęcia podstrunnicy. Wiele z tych problemów serwis rozwiąże prościej, np. czyszcząc i smarując gwint albo dokładając podkładkę pod nakrętkę. Regulację pręta zwykle wykonuje się w ramach pełnego setupu gitary, który możesz zamówić w naszym serwisie gitar.