Jak wyregulować gitarę i ustawić akcję strun

Prawidłowa regulacja gitary elektrycznej to klucz do komfortowej gry i dobrego brzmienia. Jednym z najważniejszych elementów jest odpowiednia akcja strun, czyli wysokość strun nad progami. Zbyt wysoka powoduje trudności w grze, a zbyt niska prowadzi do brzęczenia. W tym poradniku krok po kroku pokażemy, jak wygląda regulacja akcji strun, jaka powinna być wysokość strun w gitarze elektrycznej, a także jak przeprowadzić regulację gitary akustycznej i ustawić gryf, aby instrument grał idealnie.

Regulacja gitary elektrycznej krok po kroku - jak ustawić akcję strun i gryf?

Zasady zaprezentowane poniżej sprawdzą się we wszystkich elektrycznych instrumentach strunowych tj. gitarach, basach a także w instrumentach akustycznych wyposażonych w pręt napinający.

Wymieniasz samodzielnie struny w swojej gitarze, chcesz obniżyć strój do D albo i do B, a może pękła Ci struna i gitara z mostkiem ruchomym kompletnie nie stroi? A może przyszła zima i gitara przestała trzymać strój? Dlaczego struna brzęczy na 12 progu?

To co musisz zrobić to: Ustawić swoją gitarę! Najlepiej nauczyć się samodzielnie, a jeśli to nie skuteczne to wtedy iść do profesjonalisty - lutnika/serwisanta.

Często po zmianie zestawu strun na inny rozmiar albo na struny innej marki, gitara nieco inaczej zapracuje, w szczególności pręt napinający, co objawi się właśnie brzęczeniem albo zmianą wysokości strun. Grubsze struny w standardowym strojeniu mają po prostu większą siłę naciągu, która musi być kompensowana prętem napinającym. Wystarczy go odrobine dokręcić...ale po kolei.

Zróbmy plan działania i podążajmy zgodnie z nim:

1. Zmieniamy struny na nowy zestaw.
2. Stroimy gitarę do pożądanego strojenia
3. Sprawdzamy, czy struny są wyżej czy niżej, w których miejscach na gryfie pojawiło się brzęczenie.
4. Regulujemy pręt napinający
5. Ustawiamy wysokość strun na siodełkach przy mostku lub cały mostek (Tune o matic, Floyd Rose)
6. Stroimy gitarę
7. Weryfikujemy czy wysokość strun jest ok, czy nic nie brzęczy
8. Ustawiamy intonacje
9. Ustawiamy wysokość przetworników względem strun
10. Tyle.

Jaka powinna być wysokość strun w gitarze elektrycznej?

Najczęściej przyjmuje się:

• struna E1 (najcieńsza): około 1,0 - 1,5 mm (na 12 progu)
• struna E6 (najgrubsza): około 1,25 - 2,0 mm (na 12 progu)

Przy standardowych zestawach strun, takich jak 9-42 lub 9-46, minimalna wysokość to około 1 mm dla E1 i 1,25-1,5 mm dla E6. Są to wartości, które zapewniają dobry balans między wygodą a czystością dźwięku.

Od czego zależy akcja strun?

Na finalną wysokość strun wpływa kilka kluczowych elementów:

• krzywizna gryfu (regulacja pręta napinającego)
• wysokość mostka lub siodełek
• grubość strun
• technika gry (lekka vs agresywna)

Dlatego dwie identyczne gitary mogą mieć różną akcję strun i nadal być poprawnie ustawione.

Kiedy akcja strun jest ustawiona źle?

Zwróć uwagę na sygnały:

• brzęczenie strun na progach (za niska akcja lub zły gryf)
• trudność w dociskaniu akordów (za wysoka akcja)
• nierówna wysokość strun na różnych progach
• brak komfortu podczas gry

W takich przypadkach konieczna jest regulacja akcji strun oraz sprawdzenie ustawienia gryfu.

Wysokość strun nad pierwszym progiem - ile powinna wynosić?

Wysokość strun nad pierwszym progiem jest często pomijana, a ma ogromny wpływ na komfort gry. Struny nie powinny być ani zbyt wysoko, ani dotykać progów.

Optymalnie:

• minimalna szczelina między struną a progiem powinna być bardzo mała (ułamki mm)
• zbyt wysoka = trudniejsze akordy
• zbyt niska = brzęczenie na pierwszych progach

Jeśli problem występuje w pierwszych pozycjach, winne jest najczęściej siodełko, a nie mostek.

Regulacja gryfu - w którą stronę kręcić?

Podczas regulacji gitary elektrycznej jednym z najczęstszych pytań jest to, w którą stronę należy kręcić prętem napinającym, aby poprawnie ustawić gryf i akcję strun. Kluczowe jest zrozumienie, że pręt nie służy bezpośrednio do ustawiania wysokości strun, ale do kontrolowania krzywizny gryfu, która ma ogromny wpływ na komfort gry i brzmienie.

Jeśli gryf jest zbyt mocno wygięty do przodu (wklęsły), struny znajdują się za wysoko nad progami, co utrudnia dociskanie i powoduje dyskomfort podczas gry. W takiej sytuacji należy delikatnie dokręcić pręt napinający, czyli obracać go zgodnie z ruchem wskazówek zegara. Powoduje to „prostowanie” gryfu i obniżenie akcji strun.

Z kolei jeśli gryf jest zbyt prosty lub wygięty w drugą stronę (wypukły), struny mogą znajdować się zbyt nisko i zaczynają brzęczeć o progi, szczególnie w środkowej części gryfu. W takim przypadku należy poluzować pręt, czyli obracać go przeciwnie do ruchu wskazówek zegara. Dzięki temu gryf uzyska niewielkie wygięcie, które pozwoli strunom swobodnie wybrzmiewać.

Bardzo ważne jest, aby każdą regulację wykonywać stopniowo i z dużą ostrożnością. Zaleca się wykonywanie ruchów maksymalnie o 1/8 do 1/4 obrotu, a następnie odczekanie chwili i sprawdzenie efektu. Drewno potrzebuje czasu, aby „zareagować” na zmianę napięcia, dlatego zbyt szybkie i duże korekty mogą nie tylko pogorszyć ustawienie, ale również doprowadzić do uszkodzenia gryfu.

W praktyce najlepiej traktować regulację gryfu jako pierwszy krok w całym procesie ustawiania instrumentu. Dopiero po jego prawidłowym ustawieniu można przejść do regulacji wysokości strun na mostku i dalszych elementów, takich jak menzura czy wysokość przetworników.

Jakie struny do gitary elektrycznej?

Wybór strun to sprawa bardzo indywidualna. Cieńsze struny to łatwiejsze granie, ale nieco krótsze wybrzmiewanie gitary. Grube struny są trudniejsze, jeśli chodzi o podciąganie, ale ich wybrzmiewanie jest dłuższe. Jeżeli jeszcze nie wiesz jaki jest Twój ulubiony zestaw, to polecam zacząć od standardowego 9-42 lub 9-46. Są to zestawy uniwersalne do stosowania w standardowym strojeniu gitary. Zmieniamy struny i przy użyciu stroika przechodzimy do punktu drugiego.

Strojenie i wstępna diagnoza problemów z akcją strun

Po nastrojeniu gitary warto delikatnie ponaciągać struny, a następnie ponownie ją nastroić i chwilę pograć. Dzięki temu struny „ułożą się”, a Ty będziesz w stanie lepiej ocenić, czy akcja strun i ustawienie gryfu są prawidłowe.

Na tym etapie najczęściej pojawiają się dwa podstawowe problemy, które bezpośrednio wskazują na konieczność regulacji gitary elektrycznej lub akustycznej.

Jeśli struny znajdują się zbyt wysoko nad progami, gra staje się trudniejsza i mniej komfortowa. W takiej sytuacji należy sprawdzić krzywiznę gryfu. Można to zrobić, patrząc wzdłuż gryfu od strony główki lub stosując prostą metodę: dociskając najgrubszą strunę na pierwszym i ostatnim progu, a następnie sprawdzając odległość między struną a progiem w okolicach 12 progu. Prawidłowo ustawiony gryf powinien mieć bardzo delikatne wygięcie, często określane jako „łódka”, gdzie szczelina wynosi około 0,3–0,5 mm. Jeśli jest ona zbyt duża, oznacza to, że gryf jest zbyt wklęsły i należy delikatnie dokręcić pręt napinający.

Z kolei jeśli struny są ustawione zbyt nisko, mogą dotykać progów i powodować brzęczenie, szczególnie w pierwszych pozycjach. W takim przypadku gryf jest zbyt prosty lub wygięty w przeciwną stronę. Aby to skorygować, należy poluzować pręt napinający, co pozwoli uzyskać odpowiednią krzywiznę i przywrócić właściwą wysokość strun nad progami.

Taka wstępna diagnoza pozwala określić, czy problem wynika z ustawienia gryfu, czy z dalszych elementów, takich jak mostek, i jest kluczowym krokiem w procesie regulacji akcji strun.

Regulacja Pręta w gitarze

Cała zabawa z prętem napinającym to zaledwie obrót o około ¼ koła lub porównując do tarczy zegara o około 1-3h. Jeżeli trzeba kręcić bardziej aby zmienić geometrię/krzywiznę gryfu to tutaj już warto zasięgnąć rady lutnika. Pamiętajmy, aby ZAWSZE używać właściwego klucza. Uszkodzenie nakrętki w nowoczesnych dwukierunkowych prętach wiąże się z wymiana całego pręta.
Jesteśmy zadowoleni z ustawienia krzywizny gryfu, Stroimy znowu gitarę.

Ustawiamy wysokość strun na siodełku/mostku.

W mostkach typu Floyd Rose lub Tune o Matic, będzie to zaledwie ustawienie dwóch śrub, gdyż te mostki nie mają możliwości ustawienia wysokości struny indywidualnie. W mostkach typu Hard Tail i w gitarach headless każde siodełko ma taką możliwość co daje szanse na ustawienie bardziej precyzyjne względem profilu gryfu. Staramy się w miarę możliwości powielić ten profil co odzwierciedli się również adekwatną wysokością strun nad gryfem.

Przy założeniu, że ustawiamy gitarę ze strunami o rozmiarze 9-42, 9-46 przyjmuje się ze minimalną wysokość struny E1 na 12 progu to 1mm podczas gdy struna E6 to 1.25-1.5mm. Wszystkie pozostałe struny staramy się ustawić tak aby zachowywały podobny dystans co struny sąsiadujące, np struna B2 (H2) będzie nieco powyżej 1mm, struna G3 to już 1.15-1.2 etc. Ustawiamy tak aby struny nie brzęczały i miały miejsce do wibrowania. Jeżeli damy je za nisko to bardzo szybko będą gasły, pomimo pozornej łatwości w graniu np. legatami czy tappingiem. Jeżeli damy je za wysoko to trudniej się gra i w ekstremalnych sytuacjach gitara nie będzie stroić w pozycjach ze względu na zbyt duży docisk struny do gryfu a tym samym nieznaczne podwyższenie tonu.

Maksymalna przyjęta wysokość przy wyżej wymienionych rozmiarach strun, to około 1.5mm na 12 progu dla struny E1 i około 2mm na 12 progu dla struny E6.

Do regulacji wysokości strun polecam wykorzystywać profesjonalne miarki do tego służące jak ta poniżej od D'addario.

Stroimy gitarę i weryfikujemy wszystko.
Gra się dobrze? Nic nie brzęczy? Wysokość strun jest komfortowa? No to teraz pora na przed ostatni punkt.

Ustawienie intonacji na mostku

Z wyjątkiem niektórych mostków typu Wrap Around używanych w gitarach np. PRS większość mostków gitary elektrycznej ma a przynajmniej powinna mieć możliwość ustawienia intonacji dla każdej struny indywidualnie. Do tego etapu będzie potrzebny dobry Tuner. Kładziemy gitarę na płasko w taki sposób jakbyśmy na niej grali (szyjka w lewo) i w miarę możliwości, podpieramy szyjkę najbliżej polaczenia gryfu z korpusem. Gitara musi być nastrojona. W takiej sytuacji naciskamy strunę E1 na 12 progu i patrzymy, czy tuner pokazuje dźwięk E (oktawę od pustej struny nastrojonej do dźwięku E). Jeżeli wskazówka odchyla się w lewo, czyli ton jest niższy od oczekiwanego, to przesuwamy siodełko w lewo, w kierunku gryfu. Jeżeli wskazówka pokazuje ton wyższy to dokręcamy siodełko tak aby ruszyło się w prawo – w kierunku korpusu gitary. W przypadku mostka typu Floyd Rose niestety za każdym razem należy luzować strunę i po przesunięciu siodełka stroić gitarę na nowo. Tutaj trzeba pamiętać, aby śrubę mocującą siodełko mocno dokręcić właściwym kluczem.

Ustawienie wysokości przetworników względem strun

Przyjmuje się jako standard wyjściowy 3mm od spodu struny do góry magnesu. Oczywiście im bliżej strun będą magnesy tym sygnał będzie mocniejszy, im dalej tym będzie słabszy. Jest to jednak sprawa indywidualna każdego gitarzysty. W układzie HSH - przetwornik umiejscowiony w środku często daje się nieco niżej (około 4-5mm od struny) przez co nie przeszkadza w kostkowaniu, ale też inaczej „koloruje” barwę przetworników mostkowego i szyjkowego w połączeniach z nimi.

Regulacja gitary akustycznej - czy wygląda tak samo?

Regulacja gitary akustycznej przebiega bardzo podobnie jak w gitarze elektrycznej, ponieważ w większości nowoczesnych instrumentów również znajduje się pręt napinający, który odpowiada za ustawienie krzywizny gryfu. Dzięki temu podstawowy proces regulacji, czyli ustawienie gryfu, a następnie dopasowanie wysokości strun, wygląda niemal identycznie.

W praktyce jednak gitara akustyczna daje mniej możliwości precyzyjnej regulacji niż elektryczna. W gitarach elektrycznych można osobno regulować wysokość każdej struny na mostku, natomiast w akustykach najczęściej mamy do czynienia z jednym, stałym siodełkiem mostka. Oznacza to, że zmiana wysokości strun wymaga bardziej „mechanicznej” ingerencji - np. spiłowania siodełka lub jego wymiany, co jest trudniejsze i mniej odwracalne.

Dużo większe znaczenie w gitarze akustycznej ma również wysokość strun nad pierwszym progiem, czyli ustawienie siodełka przy główce. Jeśli struny są tam zbyt wysoko, gra w pierwszych pozycjach staje się męcząca i mało komfortowa, nawet jeśli dalsza część gryfu jest poprawnie ustawiona. Z kolei zbyt niskie ustawienie może powodować brzęczenie pustych strun.

Warto też pamiętać, że akcja strun w gitarze akustycznej jest zazwyczaj nieco wyższa niż w gitarze elektrycznej. Wynika to z konstrukcji instrumentu oraz większych drgań strun, które potrzebują więcej przestrzeni, aby wybrzmiewać czysto. Dlatego nie należy na siłę dążyć do bardzo niskiej akcji - może to skutkować utratą dynamiki i pojawieniem się niepożądanego brzęczenia.

Podsumowując, choć regulacja gitary akustycznej opiera się na tych samych fundamentach co regulacja elektryka - czyli ustawieniu gryfu, wysokości strun i strojenia - to wymaga większej ostrożności i często bardziej „manualnych” rozwiązań. W przypadku większych korekt warto rozważyć pomoc lutnika, szczególnie jeśli konieczna jest ingerencja w siodełko.

Prawidłowa regulacja akcji strun i ustawienie gitary to jedna z najważniejszych umiejętności każdego gitarzysty. Niezależnie od tego, czy grasz na elektryku czy akustyku, odpowiednia wysokość strun w gitarze elektrycznej lub akustycznej wpływa bezpośrednio na komfort i brzmienie. Regularna regulacja gitary elektrycznej pozwala uniknąć problemów takich jak brzęczenie czy trudność w grze. Jeśli nauczysz się podstaw, będziesz w stanie samodzielnie dostosować instrument do swoich potrzeb i stylu gry.

Zobacz więcej naszych artykułów 

Jak nawilżyć gitarę akustyczną i klasyczną	Rodzaje gitar i różnice między nimi