Overdrive, distortion czy fuzz? Różnice w brzmieniu i który przester wybrać

Overdrive a distortion i fuzz to trzy stopnie przesteru: overdrive daje ciepłe, umiarkowane nasycenie reagujące na siłę gry, distortion mocniejszy, gęsty i skompresowany przester do hard rocka i metalu, a fuzz najbardziej ekstremalne, „brzęczące” brzmienie z bogatymi harmonicznymi. Na start do rocka i bluesa najlepiej sprawdza się overdrive.

Wszystkie trzy efekty robią to samo: wzmacniają sygnał gitary tak mocno, że jego szczyty zostają obcięte. Różnią się tym, jak mocno i w jaki sposób to obcinanie zachodzi, a to decyduje o brzmieniu, dynamice i gatunkach, w których dany przester się sprawdza.

Overdrive a distortion i fuzz - porównanie w tabeli

Najważniejsze różnice między overdrive, distortion i fuzz dotyczą ilości gainu, kompresji i tego, jak przester reaguje na Twoją grę. Tabela zestawia je obok siebie.

Gain to stopień wzmocnienia sygnału przed obcięciem, a w praktyce ilość przesteru. Kompresja to wyrównywanie głośności, przez które ciche i głośne dźwięki brzmią podobnie, a dźwięk dłużej wybrzmiewa. Granice między typami są płynne: wiele overdrive’ów na pełnym gainie brzmi jak distortion, a niektóre fuzzy jak bardzo mocny distortion.

Czym jest overdrive?

Overdrive to przester naśladujący brzmienie wzmacniacza lampowego podkręconego na granicę przesterowania. Daje ciepłe, umiarkowane nasycenie, które zmienia się wraz z siłą uderzenia w struny.

Overdrive obcina sygnał miękko, zaokrąglając jego szczyty, czyli stosuje tzw. soft clipping. Dzięki temu zachowuje przejrzystość akordów i dynamikę: przy lekkim kostkowaniu gra prawie czysto, a przy mocnym ataku zaczyna charczeć. Przyciszenie gitary potencjometrem głośności także czyści brzmienie.

Wiele overdrive’ów, w tym legendarny Tube Screamer, lekko podbija środek pasma. Taki przester dobrze przebija się w miksie zespołu i pozwala gitarze śpiewać w solówkach. Overdrive służy też jako booster przed przesterowanym wzmacniaczem lampowym, o czym piszemy niżej.

• Klasyka gatunku: Ibanez Tube Screamer TS9 i jego miniaturowa wersja Ibanez TSMINI.
• Brytyjskie brzmienie: Marshall Bluesbreaker.
• Pełne pasmo, bez podbijania środka: Electro-Harmonix Crayon 69.
• Budżetowa alternatywa w stylu Tube Screamera: NUX Tube Man MKII.

Overdrive to najczęstszy wybór do bluesa i classic rocka. Więcej o zestawach do tych gatunków przeczytasz we wpisie jaki efekt gitarowy do rocka i bluesa.

Czym jest distortion i czym różni się overdrive a distortion?

Distortion to przester o wyraźnie większym gainie niż overdrive, który obcina sygnał twardo i daje gęste, skompresowane brzmienie z długim sustainem. Różnica między overdrive a distortion sprowadza się do ilości przesteru, kompresji i dynamiki.

Distortion stosuje tzw. hard clipping, czyli ostro ścina szczyty sygnału. Brzmienie jest bardziej agresywne i jednolite: przester utrzymuje się niezależnie od siły ataku, a dźwięki długo wybrzmiewają. To ułatwia grę szybkich partii i solówek, ale kosztem dynamiki i przejrzystości akordów z wieloma dźwiękami.

Distortion lepiej sprawdza się z czystym kanałem wzmacniacza niż overdrive, bo nie potrzebuje przesterowanego wzmacniacza, żeby zabrzmieć ciężko. Wiele modeli ma rozbudowaną korekcję barwy do kształtowania basu i góry, przydatną w metalu.

• Klasyczny amerykański distortion: MXR M104 Distortion+, od lekkiego przesteru po hard rock.
• Brzmienie legendarnego wzmacniacza w kostce: Marshall JCM800.
• Metal na małym pedalboardzie: Ibanez Super Metal Mini.
• Metal z 3-pasmowym korektorem i przyciskiem do solówek: Electro-Harmonix Metal Muff.

Zestawy do ciężkiego grania opisuje wpis jaki efekt do grania metalu, a wszystkie modele znajdziesz w kategorii distortion.

Czym jest fuzz?

Fuzz to najstarszy i najbardziej ekstremalny rodzaj przesteru, który zamienia sygnał gitary w niemal prostokątną falę bogatą w harmoniczne. Brzmi puszyście, brzęcząco i ciężko, zupełnie inaczej niż przester wzmacniacza.

Fuzz spopularyzował się w połowie lat 60., m.in. dzięki kostce Maestro FZ-1 w „(I Can't Get No) Satisfaction” The Rolling Stones i Fuzz Face, z którego korzystał Jimi Hendrix. Później ikoną stał się Electro-Harmonix Big Muff, kojarzony m.in. z Davidem Gilmourem, Smashing Pumpkins i Jackiem White’em.

Klasyczne fuzzy powstają na tranzystorach germanowych lub krzemowych. Germanowe brzmią cieplej i mocno reagują na potencjometr głośności gitary: przyciszenie gitary czyści brzmienie prawie do czystego. Krzemowe są jaśniejsze i agresywniejsze. Fuzzy vintage lubią być wpięte jako pierwsze, zaraz za gitarą, bo inne efekty przed nimi mogą zmienić ich brzmienie.

• Najpopularniejszy fuzz na świecie: Electro-Harmonix Big Muff Pi, o charakterze zbliżonym do mocnego distortion z długim sustainem.
• Big Muff w małej obudowie: Little Big Muff Pi.
• Brzmienie Hendrixa: Dunlop Fuzz Face JHF1.
• Fuzz z efektem oktawy: Electro-Harmonix Octavix.

Jaki przester do wzmacniacza lampowego i tranzystorowego?

Do wzmacniacza lampowego najlepiej pasuje overdrive, który dopala jego naturalny przester, a do wzmacniacza tranzystorowego z czystym kanałem częściej sprawdza się distortion lub fuzz. Przester w kostce i przester wzmacniacza zawsze ze sobą współpracują.

Wzmacniacz lampowy sam pięknie się przesterowuje, gdy podkręcisz głośność. Overdrive z niskim gainem i wysokim poziomem wyjściowym działa wtedy jak booster: mocniej wysterowuje wzmacniacz, zagęszcza jego przester i podbija środek do solówek. Ten sam układ, z kostką typu Tube Screamer przed przesterowanym wzmacniaczem, metalowcy stosują do uzyskania zwartego, selektywnego dołu.

Na czystym kanale lampowca overdrive daje lekkie, bluesowe nasycenie, a distortion i fuzz pełny przester. Wzmacniacze tranzystorowe zwykle słabiej przesterowują się same, więc cały przester pochodzi z kostki, a na pierwszy plan wysuwa się jej charakter.

Unikaj łączenia mocnego distortion z mocno przesterowanym kanałem wzmacniacza. Dwa wysokie gainy dają zamulone brzmienie, dużo szumu i problemy ze sprzężeniem.

Czy można łączyć przestery?

Tak, przestery można łączyć, a najczęściej ustawia się je od najmniejszego do największego gainu, z fuzzem na samym początku łańcucha. Połączenie dwóch przesterów daje więcej nasycenia, inną barwę albo osobny poziom do solówek.

1. Fuzz wpinasz jako pierwszy, zaraz za gitarą lub stroikiem, zwłaszcza jeśli to model vintage.
2. Booster lub overdrive z niskim gainem ustawiasz przed mocniejszym przesterem. Dopala go i zagęszcza brzmienie.
3. Distortion stoi za overdrive’em i daje główny, ciężki przester.
4. Za przesterami umieszczasz modulację, delay i pogłos.

Ustawienie odwrotne, czyli overdrive za distortion, też działa: overdrive pełni wtedy rolę korektora i podbicia głośności do solówek. Najlepiej po prostu sprawdzić obie kolejności z własnym sprzętem. Przy łączeniu kilku przesterów rośnie poziom szumów, dlatego warto dodać bramkę szumów.

Do dopalania przesterów służy też booster, czyli efekt podbijający poziom sygnału bez dodawania własnego przesteru, np. Electro-Harmonix LPB-3. 

Który przester wybrać?

Przester wybierasz przede wszystkim według gatunku i wzmacniacza: do bluesa i classic rocka overdrive, do hard rocka i metalu distortion, a do psychodelii, stonera i garażowego rocka fuzz. Jeśli to Twój pierwszy przester, najbardziej uniwersalny jest overdrive z szerokim zakresem gainu.

Nie musisz wybierać tylko jednego typu. Wielu gitarzystów ma na pedalboardzie overdrive do rytmów i dopalania oraz distortion lub fuzz do cięższych partii. Zanim kupisz kolejną kostkę, sprawdź, co potrafi przester Twojego wzmacniacza, bo może się okazać, że potrzebujesz tylko overdrive’u jako boostera.